Konut kredisi başvurusunda ödeme planının yanında önünüze çoğu zaman birkaç sigorta poliçesi de konuyor: zorunlu deprem sigortası, konut sigortası, hayat sigortası, bazen de ferdi kaza ya da işsizlik teminatı. Banka masasında hızla imzalanan bu belgeler, kredinin toplam maliyetini ciddi biçimde etkileyebiliyor. Hangi sigortanın yasal zorunluluk, hangisinin tercih meselesi olduğunu bilmek, hem bütçeyi korumak hem de haklarınızı kullanmak açısından önem taşıyor.
DASK: Konut kredisinde tek yasal zorunluluk
Zorunlu Deprem Sigortası, yani DASK, konut kredisi sürecinin vazgeçilmez parçası. Doğal Afet Sigortaları Kurumu’nun açıklamasına göre Sigortacılık Kanunu, DASK Çalışma Esasları Yönetmeliği ve Bireysel Kredilerle Bağlantılı Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği, bankaların kullandırdığı konut kredileriyle bağlantılı olarak zorunlu deprem sigortası yaptırılmasını şart koşuyor. Poliçe kredi kullanan tarafından yaptırılmamışsa, banka sigortalıyı bilgilendirerek poliçeyi kendisi düzenliyor. Kredi süresince yenileme yapılmazsa da yine bilgilendirme yapılarak poliçe banka tarafından yenileniyor.
DASK’ın tapu işlemlerinde de kontrol edildiğini hatırlatmakta fayda var. Yani ister kredili ister peşin alım olsun, devir sırasında geçerli bir poliçenin bulunması gerekiyor. Primi; konutun bulunduğu bölgeye, yapı tarzına ve brüt metrekaresine göre değişiyor.
Hayat ve konut sigortası: Açık talebiniz olmadan yapılamaz
Ticaret Bakanlığı’nın konut finansmanı sözleşmelerine ilişkin bilgilendirmesi bu konuda net: Tüketicinin açık talebi olmadan kredi ile ilgili sigorta yaptırılamaz. Başka bir deyişle hayat sigortası, konut sigortası veya benzeri ürünler, DASK gibi kanunen zorunlu değil.
Bununla birlikte bankalar, sigortalı ve sigortasız iki farklı teklif sunabiliyor. Düzenlemeye göre kredi veren, kredi bağlantılı sigorta içeren bir sözleşme önerebilir; ancak bunu yapabilmesi için sigortasız bir kredi sözleşmesini de teklif etmesi gerekiyor. Uygulamada sigortalı paketlerde daha düşük faiz oranı sunulduğu sık görülüyor. Bu nedenle iki teklifi, sigorta primleri dahil toplam maliyet üzerinden karşılaştırmak en sağlıklı yöntem.
Poliçeyi istediğiniz şirketten yaptırabilirsiniz
Sigorta yaptırmaya karar verdiyseniz, bunu bankanın önerdiği şirketten yaptırmak zorunda değilsiniz. Bakanlığın bilgilendirmesine göre tüketicinin dilediği sigorta şirketinden sağladığı teminat, kredi veren tarafından kabul edilmek zorunda. Buradaki tek koşul, poliçenin kredi konusuyla, kalan borç tutarıyla ve vadeyle uyumlu olması. Örneğin hayat sigortasında teminat tutarının kalan kredi borcunu karşılayacak düzeyde olması bekleniyor.
Bu hak, özellikle uzun vadeli kredilerde önemli bir tasarruf kapısı açabiliyor. Birden fazla sigorta şirketinden teklif almak ve teminat kapsamlarını yan yana koymak, bankanın sunduğu paketin gerçekten avantajlı olup olmadığını görmenizi sağlıyor.
Yan ürün dayatması yasak
Konut finansmanı sözleşmeleri, kredi ile ilgili olanlar dışında yan finansal ürün ve hizmet alımı şartına bağlanamıyor. Bakanlık, otomatik ödeme talimatı ve tamamlayıcı sağlık sigortası gibi ürünleri bu kapsamda örnek olarak gösteriyor. Kredi ile ilgili yan ürünlerin neler olduğu ise Merkez Bankası’nın finansal tüketicilerden alınacak ücretlere ilişkin tebliğinde belirleniyor.
Bankaların bazı kampanyalarda düşük oranı kredi kartı, maaş müşteriliği ya da belirli sigorta ürünlerine bağladığı biliniyor. Bu tür koşullar teklifin bir parçası olarak sunulabilir; ancak tüketicinin sigortasız ve paketsiz seçeneği de değerlendirme hakkı bulunuyor. Karar vermeden önce her koşulun aylık ve toplam maliyete etkisini hesaplamak gerekiyor.
Kredi erken kapanırsa prim iadesi mümkün
Kredinin başında peşin olarak ödenen hayat sigortası primleri, kredi vadesinden önce kapatıldığında boşa gitmiyor. Ticaret Bakanlığı’nın açıklamasına göre kredi bağlantılı sigortalarda, kredinin erken kapatılması halinde sigorta sözleşmesi bir dilekçeyle sonlandırılabiliyor ve kalan süreye ait prim için iade talep edilebiliyor. İade, riskin devam ettiği gün sayısı hesaplanarak kalan günler üzerinden yapılıyor.
Kredi yapılandırılır ve vade ya da tutar değişirse, mevcut poliçenin teminat tutarı ve süresi de bu değişikliğe göre yeniden düzenlenebiliyor. Tüketicinin bilgilendirilmesi ve açık onayının alınması şartıyla poliçe mevcut koşullarıyla devam da ettirilebiliyor.
İmzadan önce kontrol listesi
Konut kredisi sözleşmesini imzalamadan önce şu sorulara yanıt aramak, sürprizlerin önüne geçiyor:
- Teklifte hangi sigortalar var ve bunlardan hangisi yasal olarak zorunlu?
- Sigortasız teklifte faiz oranı ve toplam geri ödeme ne kadar?
- Hayat sigortası primi peşin mi, yıllık mı tahsil ediliyor?
- Kendi bulacağım poliçe için banka hangi teminat şartlarını arıyor?
- Erken kapamada prim iadesi nasıl ve ne kadar sürede yapılıyor?
Sigortalar, beklenmedik durumlarda hem aileyi hem de evi koruyan önemli araçlar. Ancak doğru poliçeyi seçmek ve gereksiz maliyetten kaçınmak, ev sahibi olma yolculuğunda bütçeyi rahatlatan adımlardan biri. Sorun yaşayan tüketiciler, uyuşmazlık durumunda tüketici hakem heyetlerine ve tüketici mahkemelerine başvurabiliyor.