Tarihi yapı ve sit alanlarına ilişkin başvurularda ücretlerin ödenmesi, iadesi ve başvuru süreleri yeniden düzenlendi. Boğaziçi’nin belirli bölgelerinde iki kat tarife uygulanacak. Ödeme yaptıktan sonra altı ay içinde başvurmayan parasını geri alamayacak.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, koruma altındaki tarihi yapılar ve sit alanlarıyla ilgili başvurularda uygulanacak ücret kurallarını belirledi. 27 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmeliğe göre belirli belge talepleri, itirazlar ve özel inceleme gerektiren işlemlerin ücretleri başvuru işleme alınmadan önce peşin ödenecek. Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi’ndeki başvurularda ise tarifedeki birim ücretin iki katı tahsil edilecek.
Düzenlemenin en önemli sonuçlarından biri, ödeme yapan ancak altı ay içinde başvurusunu tamamlamayan kişilere ilişkin hüküm oldu. Belirlenen sürede ilgili kuruma müracaat edilmemesi halinde işlem yapılmayacak ve ödenen ücret iade edilmeyecek. Yeni yönetmelik, tarihi gayrimenkul sahiplerinin yanı sıra sit alanlarında yatırım planlayan şirketleri ve proje geliştirenleri de ilgilendiriyor.
Boğaziçi’nde ücret iki katına çıkacak
Yeni yönetmelik, Boğaziçi Kanunu’nda tanımlanan Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi için özel bir ücret kuralı getiriyor. Bu alanlarda gerçekleştirilecek ve düzenlemenin kapsamına giren başvurularda, ilgili hizmetin ücret tarifesinde belirtilen birim fiyat ikiyle çarpılacak. Uygulama bütün İstanbul’u veya Boğaziçi’nin her bölgesini değil, yönetmelikte açıkça belirtilen alanları kapsıyor.
Örneğin korunması gerekli tek bir tarihi yapının tescil kaydının kaldırılması talebinde gerçek kişiler için belirlenen temel hizmet bedeli 10 bin lira. Aynı işlem için şirketlerden 20 bin lira alınıyor. Boğaziçi Sahil Şeridi veya Öngörünüm Bölgesi’ndeki kapsam dahilindeki başvurularda bu tutarlar sırasıyla 20 bin ve 40 bin liraya çıkıyor. Katma değer vergisi ise ayrıca hesaplanıyor.
Sit alanlarında 12 bin 500 liradan başlayan tarife
2863 sayılı Kanun’a 31 Temmuz 2026’da eklenen ücret tarifesine göre bir sit alanının tescil kaydının kaldırılması, derecesinin değiştirilmesi veya sınırlarının yeniden belirlenmesi taleplerinde gerçek kişilerden 12 bin 500 lira, şirketlerden ise 25 bin lira alınıyor. Tek yapıların tescil kaydının kaldırılması ya da koruma alanlarının değiştirilmesine yönelik taleplerde bu tutarlar sırasıyla 10 bin ve 20 bin lira olarak uygulanıyor.
Koruma Yüksek Kuruluna yapılan belirli itiraz başvurularında düzenlenen başvuru belgesinin bedeli de gerçek kişiler için 12 bin 500, tüzel kişiler için 25 bin lira. Koruma altındaki taşınmazlarla ilgili bilgi taleplerinde evrak başına 175 lira, pafta başına 400 lira ödeniyor. Sayısal sit sınırı veya tescil haritası taleplerinde ise pafta başına bin liralık ücret uygulanıyor.
Bu tutarlar 27 Ekim’de ilk kez belirlenmedi. Ücret tarifesi temmuz ayında kanuna eklenmişti. Bugün yürürlüğe giren yönetmelik ise mevcut tarifeye göre ödeme, başvuru süresi, iade ve hesaplama kurallarını ayrıntılandırdı.
Altı ay içinde başvurmayan ücretini kaybedebilecek
Yönetmeliğe göre başvuru sahibi, hizmet bedelini ödediği tarihten itibaren altı ay içinde Bakanlığın ilgili birimine müracaat etmek zorunda olacak. Bu sürede başvuru yapılmazsa işlem değerlendirmeye alınmayacak. Ödenen tutar da başvuru sahibine geri verilmeyecek.
Ancak süre hesabında bazı istisnalar bulunuyor. Bakanlığın talep ettiği bilgi ve belgelerin tamamlanması için geçen süre altı aylık hesaba dahil edilmeyecek. Başvurunun mücbir sebep nedeniyle yapılamadığının belgelendirilmesi durumunda ise süre, engelin ortadan kalktığı tarihten itibaren hesaplanacak.
Yeniden değerlendirme için tekrar ödeme yapılacak
Başvuru sonucunda gerçekleştirilen ve tamamlanan bir işlemin yeniden değerlendirilmesi istenirse yeni başvuru bedelinin ödenmesi gerekecek. Ayrıca Bakanlığın ilgili birimlerince alınan kararların idari yargı tarafından iptal edilmesi halinde daha önce tahsil edilen hizmet bedeli geri verilmeyecek. Bu hükümler, başvuru sahiplerinin işlem öncesinde dosya ve belgelerini dikkatle hazırlamasını daha önemli hale getiriyor.
Aynı başvuru içinde birden fazla ücretli hizmet bulunması halinde her hizmet için ayrı bedel tahsil edilecek. Bununla birlikte aynı işlem nedeniyle mükerrer ücret alınamayacak. Eksik veya yanlış ödeme yapılması durumunda da eksiklik giderilinceye kadar başvuru işleme konulmayacak.
İmar planı ve yatırım projelerinde alan hesabı önemli
Koruma amaçlı imar planı değişiklikleri ile enerji, madencilik, yol ve benzeri projelerde ücretlerin hesaplanmasında incelemeye konu alanın büyüklüğü esas alınacak. Tarifedeki 0–5 hektar, 5–10 hektar ve 10 hektar üzeri kademelerinde toplam inceleme alanı dikkate alınacak. Böylece başvuru konusu projenin kapsadığı alan, ödenecek bedeli doğrudan etkileyebilecek.
Koruma amaçlı imar planı değişikliği taleplerinde arkeolojik ve tarihi sit alanlarında 5 hektara kadar 5 bin lira, kentsel ve kentsel arkeolojik sitlerde ise 10 bin liralık temel tarife bulunuyor. Beş hektarı aşan kısımlar için hektar başına 3 bin lira ek ücret uygulanıyor. Hektardan küçük alanlarda da hesaplama orantılı yapılıyor.
Ücretler her yıl yeniden değerleme oranında artacak
Yönetmelik, ücret tarifesindeki tutarların her yıl yeniden değerleme oranında artırılmasını öngörüyor. Yeni tutarlar takvim yılının başından itibaren uygulanacak ve güncellenmiş tarife Kültür ve Turizm Bakanlığının internet sitesinde her yıl ocak ayında yayımlanacak. Bu nedenle 2026 için geçerli rakamlar, 2027 yılında yapılacak başvurular açısından değişebilecek.
Kamu kurum ve kuruluşlarınca hazırlanan plan, proje, yapım ve benzeri işler kapsamında talep edilen hizmetler ise düzenlemenin belirtilen ücret kapsamının dışında tutuluyor. Tahsil edilen bedeller Bakanlığın döner sermaye bütçesine aktarılacak ve kültürel mirasın korunmasına yönelik hizmetlerde kullanılacak