İlan fotoğrafları çoğu zaman evin en iyi açısını, en aydınlık saatini gösterir. Gerçek tablo ise kapıdan içeri girildiğinde ortaya çıkar. Ev görmeye giderken yanınızda net bir kontrol listesi bulunması, hem duygusal kararların önüne geçer hem de pazarlık masasında elinizi güçlendirir. Aşağıdaki başlıklar ister satın almak ister kiralamak için olsun, ikinci el bir konutu gezerken dikkat edilmesi gereken noktaları bir araya getiriyor.
Ziyaret zamanlaması ve hazırlık
Evi mümkünse gündüz ve tercihen iki farklı saatte görün. Gün ışığı duvarlardaki lekeleri, çatlakları ve zemindeki kusurları daha görünür kılar. Akşam yapılan ikinci bir ziyaret ise sokak gürültüsü, aydınlatma ve otopark durumu hakkında fikir verir. Yanınıza telefonun fenerini, bir not defterini ve fotoğraf çekmek için izin isteyeceğiniz bir kamerayı almak yeterlidir. Yağmurlu bir günde yapılacak ziyaret de su alma ve sızıntı sorunlarını ortaya çıkarması açısından değerlidir.
Nem ve rutubet: Gözden kaçan ilk sorun
Rutubet, hem sağlık hem de onarım maliyeti açısından en can sıkıcı kusurlardandır. İçeri girdiğinizde ilk izlenim olarak kokuya dikkat edin; ağır ve küf benzeri bir koku çoğu zaman bir işarettir. Ardından şu noktalara bakın:
- Pencere kenarları, tavan köşeleri ve dış cepheye bakan duvarlarda kararma, kabarma veya dökülme olup olmadığı,
- Dolapların ve büyük mobilyaların arkasında kalan duvarlar,
- Banyo ve mutfakta derz araları, silikon birleşimleri ve tavan,
- Yeni boyanmış tek bir duvar ya da oda; bazen sorunun üstü kapatılmış olabilir.
Bodrum ve zemin katlarda zeminden gelen nem, çatı katlarında ise çatı kaynaklı sızıntı ihtimali ayrıca sorgulanmalıdır.
Tesisat: Su, elektrik ve doğalgaz
Muslukları açarak suyun basıncına ve rengine bakın, gider hızlarını kontrol edin. Lavabo ve tezgâh altındaki dolapları açıp boru birleşimlerinde ıslaklık ya da kireç izi arayın. Alt kattaki tavanda su lekesi olup olmadığını sormak, gizli kaçakları anlamanın pratik bir yoludur.
Elektrikte sigorta kutusunun durumu, kaçak akım rölesinin bulunup bulunmadığı ve prizlerin sayısı ile yerleşimi önemlidir. Eski tip sigortalar ya da prizlerden sarkan uzatma kabloları tesisatın yenilenme ihtiyacına işaret edebilir. Doğalgazlı evlerde kombinin yaşı, bakım geçmişi ve bulunduğu alanın havalandırması sorulmalıdır.
Cephe, çatı ve yalıtım
Binaya girmeden önce dışarıdan bir tur atın. Cephede belirgin çatlaklar, dökülen sıva, balkon altlarında paslanmış demir izleri veya su akıntısı lekeleri dikkatle not edilmelidir. Mantolama yapılıp yapılmadığını sormak ve pencerelerin cam ile doğrama durumuna bakmak, kışın ısınma giderleri hakkında ipucu verir. Çift camlı ve iyi kapanan pencereler hem ısı hem ses yalıtımında fark yaratır. Mümkünse önceki kış dönemine ait doğalgaz veya elektrik faturalarını görmek, yalıtımın gerçekte ne kadar işe yaradığını anlamanın en somut yoludur.
Deprem güvenliği ve yapı yaşı
Türkiye gibi deprem kuşağındaki bir ülkede bu başlık ertelenemez. Binanın yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesinin tarihleri, projenin hangi dönemin yönetmeliğine göre hazırlandığı hakkında fikir verir. Taşıyıcı kolon ve kirişlerde çatlak, bodrumda su birikmesi ya da daha önce kolon kesildiği izlenimi veren tadilatlar ciddi uyarı işaretleridir.
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’a göre riskli yapı tespiti, öncelikle yapı malikleri tarafından masrafları kendilerine ait olmak üzere lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlara yaptırılır ve riskli bulunan yapılar tapu kütüğünün beyanlar hanesinde belirtilir. Bu nedenle tapu kaydında böyle bir beyan olup olmadığına bakmak ve binada daha önce bir tespit yapılıp yapılmadığını yöneticiye sormak, bilinçli bir alıcının atması gereken adımlardır.
Aidat, yönetim ve ortak alanlar
Aylık aidatın ne kadar olduğu kadar neleri kapsadığı da önemlidir. Isınma, asansör bakımı, güvenlik ve temizlik gibi kalemlerin aidata dahil olup olmadığını öğrenin. Yöneticiden ya da komşulardan binada planlanan bir çatı, cephe veya asansör yenilemesi olup olmadığını sormak, ileride ortaya çıkabilecek toplu masraflara hazırlıklı olmanızı sağlar. Merdiven boşluğunun, otoparkın ve sığınağın bakımı da binanın nasıl yönetildiğini gösteren güçlü bir göstergedir.
Çevre ve ulaşım
- Toplu taşıma duraklarına, okula, sağlık kuruluşuna ve markete yürüme mesafesi,
- Sokakta gece aydınlatması, trafik yoğunluğu ve park imkânı,
- Yakında eğlence mekânı, sanayi tesisi ya da gürültü kaynağı bulunup bulunmadığı,
- Çevredeki boş arsalarda ileride yapılaşma ihtimali; bunun için belediyeden imar durumu öğrenilebilir.
Belgeler ve son kontrol
Fiziki incelemeyi geçen ev için belgeler bir sonraki aşamadır. Tapu kaydı, yapı kullanma izin belgesi ve varsa şerhler mutlaka kontrol edilmelidir. Satın alma niyetiniz netleşmişse bağımsız bir değerleme yaptırmak ve gerekirse bir mühendisten teknik görüş almak, kararınızı sağlam bir zemine oturtur.
Son olarak, gördüğünüz her şeyi not etmeyi ve fotoğraflamayı ihmal etmeyin. Birkaç ev gezdikten sonra ayrıntılar birbirine karışır; düzenli tutulan bir liste, en doğru seçimi yapmanızın en kolay yoludur.