Evde güvenlik risklerini sayarken elektrik tesisatı çoğu zaman listenin sonlarında kalır. Duvarların içinden geçen kablolar gözden uzak olduğu için sorun ancak bir sigorta attığında, bir priz karardığında ya da yanık kokusu duyulduğunda fark edilir. Oysa eski ya da yanlış kullanılan bir tesisat, ev yangınlarının en bilinen nedenleri arasında yer alır. Birkaç basit kontrol ve doğru ekipmanla bu riski büyük ölçüde azaltmak mümkün.
Kaçak akım rölesi: Hayat kurtaran küçük cihaz
Elektrik panosunda bulunan kaçak akım rölesi, devreden toprağa ya da bir insanın vücuduna akım kaçtığını algıladığında elektriği saniyenin çok küçük bir bölümünde keser. Islak elle bir cihaza dokunma ya da yalıtımı bozulmuş bir kablo gibi durumlarda çarpılma riskini ciddi biçimde düşürür.
Pek çok yeni binada bu röle bulunsa da eski yapılarda eksik olabilir ya da yıllardır hiç test edilmemiş olabilir. Rölenin üzerindeki test butonuna basıldığında elektriğin kesilmesi gerekir. Kesilmiyorsa cihaz arızalı olabilir ve yetkili bir elektrikçiye kontrol ettirilmelidir. Bu basit testi birkaç ayda bir yapmak iyi bir alışkanlıktır.
Topraklama neden önemli?
Topraklama, cihazların metal gövdelerinde oluşabilecek kaçak akımın güvenli bir yoldan toprağa aktarılmasını sağlar. Topraklaması olmayan bir tesisatta çamaşır makinesi ya da buzdolabı gibi metal gövdeli cihazlara dokunmak tehlikeli olabilir. Ayrıca kaçak akım rölesinin sağlıklı çalışması da büyük ölçüde doğru yapılmış bir topraklamaya bağlıdır.
Prizlerde topraklama uçlarının bulunması tek başına yeterli değildir; bu uçların gerçekten bir topraklama hattına bağlı olup olmadığı ölçümle anlaşılır. Özellikle eski binalarda bu ölçümü bir uzmana yaptırmak, kapsamlı bir yenilemeye gerek olup olmadığını da ortaya koyar.
Prizler ve uzatma kabloları
Gündelik hayatta en sık yapılan hatalardan biri, tek bir prize çoklu priz ve uzatma kablolarıyla çok sayıda cihaz bağlamaktır. Elektrikli ısıtıcı, su ısıtıcısı, ütü ve fırın gibi yüksek güç çeken cihazların aynı hattan çalıştırılması kabloların aşırı ısınmasına yol açabilir.
- Yüksek güçlü cihazları mümkün olduğunca doğrudan duvar prizine takın.
- Çoklu prizleri birbirine bağlayarak zincir oluşturmayın.
- Kablolarını halı altından ya da kapı aralığından geçirmeyin; ezilen kablonun yalıtımı zamanla bozulur.
- Isınan, renk değiştiren ya da çatırdama sesi gelen prizleri kullanmayı bırakın ve değiştirin.
- Küçük çocuk olan evlerde priz koruyucu kapaklar kullanın.
Tesisatın yaşı ve uyarı işaretleri
Bazı belirtiler, tesisatın artık ihtiyaçları karşılamadığını gösterir. Sigortaların sık atması, lambaların titremesi, prizlerden yanık kokusu gelmesi ya da duvar anahtarlarının ısınması göz ardı edilmemesi gereken işaretlerdir. Evdeki cihaz sayısı yıllar içinde artarken eski bir tesisat bu yükü taşımakta zorlanabilir.
Uzun süredir yenilenmemiş bir evde ya da ikinci el bir daireye taşınırken tesisatı yetkili bir elektrikçiye baştan sona kontrol ettirmek akıllıca olur. Sigorta panosunun, kablo kesitlerinin ve bağlantı noktalarının durumu bu kontrolde net biçimde ortaya çıkar.
Isıtıcılar ve kış aylarında artan yük
Soğuk havalarda elektrikli ısıtıcı, battaniye ve vantilatörlü sobaların kullanımı artar. Bu cihazlar uzun süre yüksek akım çektiği için hem prizi hem de bağlı olduğu hattı zorlar. Isıtıcıları perde, koltuk ve yatak gibi yanıcı eşyalardan en az bir metre uzakta konumlandırmak, devrilme emniyeti olan modelleri seçmek ve evden çıkarken mutlaka kapatmak gerekir. Isıtıcının fişinin ya da kablosunun ısındığını fark ettiğinizde kullanımı hemen durdurmak, olası bir yangının önüne geçebilir.
Islak alanlarda ekstra dikkat
Banyo ve mutfak, su ile elektriğin en yakın olduğu yerlerdir. Bu alanlarda kullanılan prizlerin kapaklı ve neme dayanıklı olması, saç kurutma makinesi gibi cihazların lavabo ve küvetten uzak tutulması gerekir. Çamaşır makinesi ve bulaşık makinesinin topraklı prize bağlı olması da güvenlik açısından vazgeçilmezdir.
Evden çıkarken ve gece
Uzun süre evden ayrılırken kullanılmayan cihazların fişini çekmek hem enerji tasarrufu sağlar hem de olası bir arıza riskini azaltır. Telefon ve bilgisayar şarj cihazlarını yatak ya da koltuk gibi yanıcı yüzeylerin üzerinde bırakmamak, gece boyunca şarjda kalan cihazların sertifikalı adaptörlerle kullanılmasına dikkat etmek de küçük ama etkili önlemlerdir.
Elektrik güvenliği, bir kez yapılıp unutulan bir iş değil, düzenli bakım isteyen bir konudur. Kaçak akım rölesini test etmek, prizlerin durumunu gözden geçirmek ve şüpheli belirtilerde vakit kaybetmeden uzmana danışmak, evinizi görünmez bir tehlikeye karşı korumanın en kolay yoludur.