Take a fresh look at your lifestyle.

İstanbul’un semt semt jeolojik röntgeni

İstanbul’da yaşanan 5.8 büyüklüğündeki deprem sonrası İstanbulluların günlerdir gündemi deprem. Hangi semtin zemini daha güvenli? Binalar ne kadar sağlam? İşte İstanbul’un 470 milyon yıllık jeoloji geçmişi...

0 1.059

Deprem; bütçemizi, psikolojimizi, gündelik ve sosyal hayatımızı etkileyen çok boyutlu bir mesele. Onunla baş etmeyi öğrenmek de yine çok aşamalı bir bakış açısı gerektiriyor. Dosyamıza bina ve zemin güvenliğiyle başlayıp arka sayfalarda uzmanların bizzat uyguladığı önlemler, Japonya gibi diğer deprem ülkelerinde hayat, üzerimizde yarattığı psikolojik baskı ve deprem sosyolojisiyle devam ediyoruz.

İlk bölümümüzdeki bu haritadan yaşadığınız bölgeyi bulup, zemin yapısının özelliklerini öğrenebilirsiniz

İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından hazırlanan İstanbul’un jeolojik durumunu gösteren haritanın analizini İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Jeoloji Mühendisi Yıldırım Güngör ile birlikte inceledik…

İstanbul Formasyonu büyük oranda Silivri ve Çatalca’nın sahil kesimi, Terkos Gölü, Arnavutköy, Büyükçekmece, Esenyurt, Beylikdüzü, Başakşehir, Bağcılar’ı kapsıyor.

Çekmece Formasyonu, Büyükçekmece, Esenyurt, Beylikdüzü, Avcılar, Küçükçekmece, Bakırköy, Bağcılar, Bahçelievler, Güngören, Zeytinburnu, Bayrampaşa, Esenler, Gaziosmanpaşa ve Fatih civarında gözleniyor. İstanbul’un en riskli bölgeleri buralar.

ŞEHRİN KUZEYİ DAHA MI GÜVENLİ?

Fay güneyden geçtiği için bir yer depreme ne kadar uzaksa o kadar az etkilenir. Eğer zemin de sağlamsa daha da az etkilenir. Eğer bina da sağlamsa hiç etkilenmez. Ama bu cümleden depremde “Buralarda asla yıkım olmaz” anlamı çıkmamalı.

HANGİ İLÇELERİN ZEMİNİ DAHA SAĞLAM?

Böyle bir sınıflama yapmak doğru değil. Her ilçede iyi zeminler olduğu gibi kötü zeminler de var. İstanbul, büyük ölçüde ‘paleozoyik’ ve ‘mesozoyik’ yaşlı kayaları üzerinde yer alıyor. Yani zemini çok sağlam. Ciddi bir çalışmayla şehri kısa süre içinde 7 büyüklüğündeki bir depremden zarar görmeyecek hale getirmek mümkün. Mühendislik buna izin veriyor. Yeter ki kaynak yaratılsın.

AVCILAR VE SARIYER’DE YIKILAN MİNARELER

Avcılar için zemin kötü deniyor ama Avcılar’da eğer bina zemine uygun yapılmışsa o binadakilerin depremden korkmasına hiç gerek yok. Sarıyer çok sağlam deniyor ama binanız kötüyse zemini sağlam olmasının bir önemi de yok. Son depremde iki minare yıkıldı, biri Avcılar, biri de Sarıyer’deydi. Bu örnek, durumu açıklıyor zaten.

Jeoloji mühendisi Yıldırım Güngör ayrıca “Şu kadar yıl içinde deprem bekliyorum” diyen hiç kimseye inanmayın. Gezegenlerin dizilişine göre, karıncaların hareketlerine göre deprem tahmini, safsatadan başka şey değil” diyor.

KAYA ZEMİN TOPRAKLAŞMAZ

Kayalar zaman içinde ayrışarak toprağa dönüşebiliyor ama 10 bin yılda. Üzerine bina yapılan bir kaya zemin, bir binanın ömrü süresince toprak haline dönüşmesi mümkün değil.

 

KUMLU ZEMİN SIVILAŞIR

Deprem dalgaları kaya zemine girdiği zaman hızı azalıp küçülüyor, yumuşak zemine girdiği zaman hızı artıp büyüyor. Gevşek zeminlerden kumlu olanlar biraz daha farklı davranış gösteriyor. Deprem dalgaları kumlu zeminin sıvı gibi davranmasına neden oluyor. Bina hiç zarar görmese bile aşağı doğru iner.

 

30-80 METRE Gevşek zemin özelliğine sahip olan Kuşdili Formasyonu’nun kalınlığı
İşte İstanbul’un semt semt jeolojik röntgeni

Projeler ne kadar iyi hazırlanırsa hazırlansın, bina yapılırken kontrol şart. Genellikle binalar inşa edilirken müteahhitler işleri taşeronlara veriyor. Bu taşeronların demirci ustalarının, beton formenlerinin mutlaka eğitilmesi gerek. Eski inşaat ustalarının “Yıllardır böyle yapıyoruz, şimdiye kadar bir şey olmadı” demeleri doğru değil. En iyi beton bile kalıba dökülürken su katılırsa mukavemetinin yüzde 50’sini kaybediyor. Betonun güzel görünmesi kaliteli beton anlamına gelmez.

 

İYİ ZEMİN, KÖTÜ BİNAYI KORUYAMAZ

İBB, 2005-2010 arasında Japonlarla birlikte bir ‘Mikrobölgeleme Projesi’ hazırlandı. Bu projede, İstanbul’da 250 metre aralıklarla sondaj yapıldı ve kentin zemin profili ortaya çıkarıldı. İBB’ye giderek binanızın bulunduğu noktanın zemin profili hakkında bilgi edinebilirsiniz. Ama önemli olan zemin-bina ilişkisi. Bu nedenle zemini kötü olanın üzülmesine veya zemini iyi olanın sevinmesine gerek yok.

 

7 MADDEDE EVİMİZİN RİSKLİ OLUP OLMADIĞINI NASIL ÖĞRENEBİLİRİZ?

Bu sorunun cevabını, yurtiçi ve yurtdışında 30 yıldır tarihi eser, hastane, okul gibi önemli binaların deprem güvenliğini ve güçlendirme çalışmalarını yapan Ülker Mühendislik firmasının yetkilisi Dr. A. Hamit Ülker ile konuştuk.

 

İSTANBUL’DAKİ YAPI STOKU NE DURUMDA?

İstanbul’da yapılan tahminlere göre 7 milyonu aşkın bağımsız bölüm var. Bunların büyük bir kısmı ruhsatsız veya ruhsatlı binaların üzerine ruhsatsız kat çıkılmış. Deprem güvenliği ve güçlendirme çalışması yaptığımız binaların yüzde 25‘inin güçlendirilemeyecek kadar riskli olduğunu gördük. Bu durumda yapı stokunun yüzde 25‘inin çok riskli ve derhal tahliye edilmesi gereken binalar olduğunu söyleyebiliriz.

 

1999 DEPREMİNDEN SONRA YAPILMIŞ OLSA DA HERKESİN DEPREM RİSK ANALİZİ YAPTIRMASI GEREKİR Mİ?

1999 depreminden önce veya sonra, herkesin deprem risk analizi yaptırması gerekir.

 

VATANDAŞLAR EVİNİN DURUMUNU BİLMİYORSA HANGİ KURUMLARA BAŞVURABİLİR?

Tavsiyemiz kolon ve kirişlerde gözle çatlak tespiti yapmaları… Bilhassa bodrum kattaki kolonlarda korozyon incelemesi yapmak gerek. Bu çatlak genişliklerinin 5 milime eden büyük olma halinde belediyelere, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na başvursunlar veya bu işi yapan firmalara müracaat etsinler.

 

DEVLET KURUMLARI NE KADAR SÜREDE TEST YAPABİLİYOR?

İş yüküne göre 15-30 gün arasında.

ÖZEL BİR FİRMAYA BAŞVURULURSA BU İŞLEMİN MALİYETİ NE OLUYOR?

Bu tür güçlendirme proje maliyeti binanın mevcut durumuna göre değişiyor. Bununla beraber karot testi, zemin etüdü ve güçlendirme dahil (elektrik-makine hariç) binanın kapalı alan metrekaresi 15-30 TL arasında.

 

BU İŞLEMLERDEN KİRACI MI SORUMLUDUR, EV SAHİBİ Mİ?

Bu projeleri kiracılar binayı kiralamadan evvel sahibinden isteyebilirler. Fiyat konusu elbette ev sahibini bağlar. Eğer ev sahibiyseniz projenizi tapuyla birlikte belediyeden rahatlıkla alabilirsiniz. Ancak normal vatandaşların o projelerden bir şey anlaması zor. Mühendislik firmaları anlar.

 

BİNA RİSKLİ ÇIKARSA FİRMALAR BUNU DEVLETE BİLDİRİYOR MU?

Biz her başvuruyu bakanlığa bildirmiyoruz. Ancak çok riskli binalarda tüm kat maliklerini bilgilendirip derhal binayı tahliye etmelerini söylüyoruz.

 

BİNA TESTİ VE GÜÇLENDİRMESİNİN AŞAMALARI

* Önce binanın ruhsat projeleri temin edilir. Rölöve (Bir yapının o anda, çeşitli bilimsel araçlar ve yöntemler kullanılarak belgelenmesi) ekibi yerinde inceleyerek binanın ruhsatlı projeye uygun yapılıp yapılmadığını tespit eder.

* Eğer ruhsatlı proje temin edilemezse binanın rölövesini ekip çıkarır.

* Daha sonra yapısal elemanlarda donatı tespiti yapılır ve karot numuneleri alınarak beton dayanımı tespit edilir.

* Aynı zamanda zemin durumu tespit edilir.

* Bütün bu değerler esas alınarak binanın yeni şartnameye göre statik ve betonarme projeleri yapılır.

* Yapı elemanları güçlendirilir.

* Güçlendirme yeterli olmadığı zaman ilave deprem perdeleriyle bina, yürürlükteki deprem yönetmenliğine uygun hale getirilir.

 

TOKİ VE 80 YILLIK ESKİ BİNALAR DAHA GÜVENLİ

Profesyonel Site Yöneticisi Burçin Özensel “Kiracı olsam bugün çok eski binadan tutarım. 70-80 yıllık binalar yığma binalar. Duvar kalınlıkları 40 santim. Yeni binaların duvar kalınlığı 8 santim. Eski binalar 5 kat ve mertebesinde… O günün şartlarına göre çalınmadan yapılmış. Bugünküne göre rantın olmadığı bir devir. Yeni binalarda herkes her yerden çalıyor. TOKİ gibi yap-sat müteahhitlerde kaçak, çalma daha az. Devlet kontrolünde.” diyor.

 

Özensel’e göre özellikle Beşiktaş, Kadıköy, Nişantaşı gibi bölgelerde yapı stoku eski. 50 yaş civarı. Kiralar 3.500-5.000 TL arası. İnsanlar merkezde olmak, sitelerdeki gibi yüksek aidat ödememek, trafikte boğuşmamak için buraları tercih ediyor. Mutlu hissettiği için buralarda yaşıyor. Ama yapı stoku hep 1999 depremi öncesi. Aslında herkes neyi kiraladığını biliyor ama güvenli olup olmadığını ise düşünmüyor…

Cevap bırakın