Türkiye’de iç talebin nabzını tutan göstergeler eylülde iki farklı hikâye anlattı. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 11 Kasım 2026’da yayımladığı Ticaret Satış Hacim Endeksi verilerine göre perakende satış hacmi geçen yılın aynı ayına göre yüzde 7,7 arttı. Ancak aynı dönemde toptan ticaret ve otomotiv satışlarındaki sert gerileme nedeniyle toplam ticaret satış hacmi yıllık bazda yüzde 5,6 azaldı.
Satış hacmi endeksi, cironun fiyat artışlarından arındırılmış hali olarak hesaplanıyor. Bu nedenle veriler, etiket fiyatlarındaki yükselişten bağımsız olarak satılan mal miktarındaki gerçek değişimi gösteriyor. Yüksek enflasyon döneminde ciro rakamları şişkin görünebildiği için hacim verisi, tüketimin gerçek seyrini anlamak açısından daha açıklayıcı kabul ediliyor.
Perakendede büyüme sürüyor ama hız kesti
Perakende satış hacmi eylülde bir önceki aya göre yalnızca yüzde 0,1 arttı. Yıllık artış hızı da yaz aylarına göre belirgin biçimde yavaşladı; ağustosta yüzde 10,1 olan yıllık büyüme eylülde yüzde 7,7’ye geriledi. Yine de tüketicinin mağaza ve market harcamalarını geçen yılın üzerinde tutmaya devam ettiği görülüyor.
Alt kalemler arasında en dikkat çekici artış yine internet kanalında yaşandı. Posta veya internet üzerinden yapılan perakende satışlar yıllık bazda yüzde 17,4 yükselerek en hızlı büyüyen grup oldu. Tıbbi ürünler ve kozmetik satışları yüzde 10,4, bilgisayar, kitap ve iletişim aygıtları yüzde 10,9, tekstil, giyim ve ayakkabı satışları ise yüzde 7,8 arttı.
Mobilya ve elektrikli eşyada daralma
Konut piyasasıyla doğrudan bağlantılı kalemlerde ise tablo zayıf. Elektrikli eşya ve mobilya satış hacmi eylülde geçen yılın aynı ayına göre yüzde 1,3 azaldı. Ev eşyası harcamaları, genellikle konut alım-satımları ve taşınmalarla birlikte hareket ettiği için bu kalem gayrimenkul sektörü açısından da yakından izleniyor. Yüksek kredi maliyetleri ve sıkı finansman koşullarının, beyaz eşya ve mobilya gibi büyük bütçeli alımların ertelenmesinde etkili olduğu değerlendiriliyor. Bu harcamalar, hane halkının gelecek dönem gelirine ilişkin beklentilerine de duyarlı.
Bilgisayar ve iletişim aygıtlarındaki yıllık artışın da bir önceki aya göre belirgin şekilde yavaşladığı dikkat çekiyor. Bu tablo, tüketicinin zorunlu ve günlük harcamaları sürdürürken dayanıklı tüketim mallarında daha seçici davrandığına işaret ediyor.
Toptan ticaret ve otomotivde sert düşüş
Toplam ticaret hacmini aşağı çeken asıl kalemler toptan ticaret ve otomotiv oldu. Toptan ticaret satış hacmi eylülde yıllık bazda yüzde 10,9 geriledi. Motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımına ilişkin satış hacmi de yüzde 9,6 azaldı.
Aylık bazda bakıldığında ticaret satış hacmi ağustosa göre yüzde 0,7 düştü. Bu düşüşte toptan ticaretteki yüzde 1,3’lük gerileme belirleyici olurken, otomotiv ticaretinde yüzde 0,2’lik sınırlı bir artış görüldü.
Hizmet üretimi de yavaş büyüyor
Ekonominin büyük bölümünü oluşturan hizmet sektöründen gelen veriler de benzer bir ılımlı görünüm sundu. TÜİK’in 13 Kasım’da açıkladığı verilere göre hizmet üretim endeksi eylülde yıllık bazda yüzde 2,1 artarken, bir önceki aya göre yüzde 0,3 azaldı.
Alt sektörler arasında yıllık bazda en güçlü artış yüzde 10,4 ile mesleki, bilimsel ve teknik hizmetlerde görüldü. Bilgi ve iletişim hizmetleri yüzde 3,5, ulaştırma ve depolama yüzde 3, konaklama ve yiyecek hizmetleri yüzde 2,1 arttı. Emlak sektörünü yakından ilgilendiren gayrimenkul hizmetleri de yıllık yüzde 1,9 büyüdü; bu kalem aylık bazda ise yüzde 0,1 yükseldi. İdari ve destek hizmetleri ise yıllık yüzde 7,3 ile en sert daralmanın yaşandığı alan oldu.
Büyüme verisi öncesi önemli ipuçları
Perakendede süren ama yavaşlayan büyüme, toptan ticaret ve otomotivdeki daralma ile hizmetlerdeki ılımlı artış, üçüncü çeyrek büyüme verisi öncesinde iç talebin soğumaya devam ettiğine işaret ediyor. Bu görünüm, Merkez Bankası’nın enflasyonla mücadelede hedeflediği talep dengelenmesiyle de uyumlu. Eylülde sanayi üretiminin yıllık yüzde 2,6 artmış olması ise üretim tarafında tamamen bir duraklama yaşanmadığını gösteriyor.
Konut ve ev eşyası piyasası açısından ise önümüzdeki dönemde finansman koşulları belirleyici olacak. Faiz indirimlerinin kredi maliyetlerine yansıması, ertelenen mobilya ve beyaz eşya talebini yeniden canlandırabilir. Bu noktada 17 Kasım’da açıklanacak ekim ayı konut satış istatistikleri de ev eşyası talebinin önümüzdeki aylardaki seyrine dair ipucu verecek. TÜİK, ticaret satış hacminin ekim ayı verilerini ise aralık ayında yayımlayacak.